Stručno usavršavanje nastavnika putem elektronskog kursa

By 29. March, 2017 March 30th, 2017 Broj 2

MSc Snežana Laketa, profesor razredne nastave
OŠ Vuk Karadžić, Vlasenica

Rezime: U radu su razmatrani oblici i ciljevi stručnog usavršavanja nastavnika i mogući problemi organizacije stručnog usavršavanja. Problem organizovanja stručnog usavršavanja nastavnika može biti vreme i novac (putni troškovi, dnevnice). Organizovanjem seminara putem e-kursa putni troškovi bi se smanjili, vreme bi se racionalno koristilo jer svako pristupa učenju u vreme kada njemu odgovara zatim; na ovakav način bi mogao da se obuhvati veliki broj polaznika.
Ključne reči: stručno usavršavanje nastavnika, e–kurs.

1.Uvod

Složenost i odgovornost nastavničke profesije i njen značaj za razvoj društva i svakog pojedinca, visoka očekivanja koja svi imamo od obrazovanja, lako se prepoznaju u svakom društvu koje svoj razvoj temelji na kvalitetnom obrazovanju. Iz ove konstatacije proizilazi da je obrazovanje i profesionalni razvoj nastavnika ključno pitanje u svakoj zemlji, budući da je kvalitet nastavničkog kadra jedan od glavnih faktora koji deluju na nivo obrazovnih postignuća učenika. Kada govorimo o poboljšanju kvaliteta obrazovanja nastavnika, treba pritom voditi računa da se nikako ne misli samo na njihovo inicijalno visokoškolsko obrazovanje, većje iz perspektive koncepta celoživotnog učenja, vrlo bitno i njihovo stručno usavršavanje, odnosno trajni profesionalni razvoj. Cilj jeste celoživotno usavršavanje i obnavljanje znanja i veština nastavnika, ali opet, u funkciji podsticanja celoživotnog učenja kod svojih učenika.

2. Stručno usavršavanje nastavnika

„Usavršavanje nastavnika je veoma važan deo unapređivanja kvaliteta obrazovnog sistema i bez reforme obrazovanja nastavnika ne može biti efikasne reforme obrazovanja” (Pešikan i dr., 2010: 278). Jedan od načina unapređenja vaspitno-obrazovnog procesa jeste i studiozno osmišljen i kvalitetno realizovan program stručnog usavršavanja nastavnika koji omogućava adekvatno povezivanje pedagoške teorije i vaspitno-obrazovne prakse.

Profesionalni razvoj je složen proces koji podrazumeva stalno razvijanje kompetencija nastavnika, vaspitača i stručnog saradnika radi kvalitetnijeg obavljanja posla i unapređivanja razvoja dece i učenika, ali i nivoa postignuća učenika. Sastavni i obavezni deo profesionalnog razvoja je stručno usavršavanje koje podrazumeva sticanje novih i usavršavanje postojećih kompetencija važnih za unapređivanje vaspitno-obrazovnog, obrazovno–vaspitnog, vaspitnog, stručnog rada i nege dece. Od 2002. godine program stručnog usavršavanja nastavnika podleže akreditaciji od strane Ministarstva prosvete i sporta Republike Srbije.

Programi usavršavanja mogu da budu usmereni na razvoj profesionalnih veština u jednoj sferi nastavnikovog delovanja, ili da budu široko postavljeni i usmereni na integrisani razvoj više ili svih kompetencija. Opšta struktura programa usavršavanja nastavnika, prema Brković i Bjekić (2006), u okviru koje se biraju domeni i sadržaji, obuhvata: a) programska znanja: sadržaji nauka i disciplina na kojima je zasnovan sadržaj i programska struktura nastavnog predmeta; b) pedagoške veštine; c) komunikacione veštine; d) tehnološke veštine primenjene u pedagoškim i nastavnim situacijama; e) razvoj vaspitljivih osobina i sposobnosti – na primer: otvorenosti, pojedinih aspekata socijalne inteligencije, osnaživanje pedagoških interesovanja i sistema vrednosti itd.

Stručno usavršavanje kao deo profesionalnog razvoja ostvaruje se kroz: individualno i grupno usavršavanje.Individualni oblik stručnog usavršavanja ostvaruje se samoobrazovanjem i samorazumevanjem: čitanjem odgovarajuće literature, hospitovanjem kod istaknutih nastavnika, teorijskim i empirijskim istraživanjima praktičara, uvođenjem inovacija u vaspitno-obrazovni rad i slično. Grupni oblici stručnog usavršavanja se ostvaruju kroz: stručne aktive, stručne skupove, seminare, savetovanja, simpozijume, grupne konsultacije, okrugle stolove, tribine i, sve više prisutne, programe obuke i projekte. Bitno je napomenuti da i grupni i individualni oblici stručnog usavršavanja vode ka stalnom procesu učenja – doživotnom obrazovanju (Grandić i Stipić, 2011: 200).

Među oblike stručnog usavršavanja nastavnika spadaju: programi stalnog stručnog usavršavanja u vidu obuke, akreditovani program visokoškolskih ustanova, stručni skupovi (kongres, sabor, susreti i dani, konferencije, simpozijumi, savetovanja, okrugli sto, tribina), letnje i zimske škole,te stručna i studijska putovanja. Suzić (2008), razlikuje sledeće oblike stručnog usavršavanja nastavnika:

  • Individualno stručno usavršavanje nastavnika;
  • Grupno stručno usavršavanje nastavnika;
  • Kolektivno (plenarno) usavršavanje nastavnika;
  • Istraživački projekti;
  • Ogledna predavanja;
  • Inovacije u nastavi.

Individualno stručno usavršavanje nastavnika obuhvata čitanje literature, pisanje obrade pojedinih tema, upoznavanje sa nastavnom tehnologijom, publikovanje radova u časopisima.

Grupno stručno usavršavanje podrazumeva realizaciju tema na nastavničkom veću, stručnom aktivu. Ovo podrazumeva i tzv. radionice kao oblik grupnog stručnog usavršavanja.

Kolektivno (plenarno) stručnousavršavanje može imati niz formi: kongres, simpozijum, seminar, savetovanje, okrugli sto, tribina, javna rasprava itd.

Istraživački projekti predstavljaju posebnu formu stručnog usavšavanja nastavnika.

Nastavnik može sam da realizuje određeni projekat, može da rukovodi istraživačkim timom ili je učesnik u realizaciji projekta, ako radi na obradi podataka ili obavlja neku od funkcija u istraživanju.

Ogledno predavanje kao vid stručnog usavršavanja nastavnika podrazumeva demonstriranje primene savremenih metoda i sredstava rada, inovacije ili neki drugi vid unapređenja nastave.

Inovacije u nastavi podrazumevaju novinu koju je nastavnik teoretski osmislio, razradio i praktično primenio u radu. Inoviranje u nastavi treba da bude praćeno:

  • a) tekstom – tezama koje su teoretski okvir;
  • b) planom – pisana priprema;
  • c) dokazom o efikasnosti inovacije – statističkim pokazateljom napretka učenika.

U toku jedne školske godine nastavnik, objašnjava Suzić (2008), prolazi jednu od četiri oblasti stručnog usavršavanja:

  • a) pedagoško–psihološku;
  • b) opštu i društvenu;
  • c) oblast nastavne tehnologije;
  • d) užestručnu oblast.

Oblasti se sukcesivno smenjuju u petogodišnjim ciklusima.

 

3. Motivisanost nastavnika za stručno usavršavanje

Stručnim usavršavanjem nastavnik na prvom mestu razvija i usavršava sebe, svoje znanje, veštine i sposobnosti i svoj rad.

Međutim, na osnovu rezultata istraživanja Milenka Kundačine i Jelene Stamatović (2011) obavljenog na uzorku 802 ispitanika (vaspitači, nastavnici osnovnih i nastavnici srednjih škola) u pet okruga Republike Srbije (Zlatiborski, Kolubarski, Mačvanski, Moravički i Raški) u školskoj 2009/2010. godini utvrđeno je da većina nastavnika navodi spoljašnje motive kao razlog opredeljivanja za usavršavanje: „i to 40, 89% nastavnika navodi obavezu, tj. zakonski predviđen broj sati usavršavanja za održavanje licence, a 8,6% nastavnika navodi napredovanje u struci, dok 14, 83% kao motiv ističe razmenu iskustava i informacija sa kolegama. Unutrašnji motiv za usavršavanje u oblasti usvajanja novih i naučnih saznanja navodi 35, 66% nastavnika, što se može definisati kao lična želja i potreba nastavnika” (Kundačina i Stamatović, 2011: 48). Šta može biti uzrok da većina nastavnika navodi spoljašnje motive kao razlog za opredeljivanje za usavršavanje (zakonski predviđen broj sati za dobijanje licence)? Stojišić–Gašparovski (2011), objašnjava problem sa kojima se suočavaju nastavnici, tj. navodi razloge zbog kojih stručno usavršavanje nastavnika nije unutrašnja potreba: „Dobro je što je uveden sistem petogodišnjeg licenciranja kao oblik podsticanja na stručno usavršavanje. Međutim, veoma često su u suprotnosti zahtevi i mogućnosti jer je veliki problem finansiranje pohađanja tih obuka. Čest je slučaj u školama gde nastavnik želi, a direktor neće ili ne može da ga uputi (plati) usavršavanje” (Stojišić–Gašparovski, 2011: 22). Elektronsko učenje jeste revolucionarni preokret  u sistemu obrazovanja, posebno kao oblik stručnog usavršavanja nastavnika. „Razvoj iodržavanje efikasnog online učenja mogu biti čak i izazov u eri velikogtehnološkog napretka” (Rampai & Sopeerak, 2010: 253).

4. Primer stručnog usavršavanja nastavnika putem elektornskog kursa u Moodlu sistemu

Scenario relizacije teme Postupak izrade mape uma (podtema Kreiranje oblačića, plutajuće teme, notesa, strelica) na elektronski način koju su savladali polaznici kursa UM na ITAO platformi Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske.

Tema: Postupak izrade mape uma;

Podtema: Kreiranje oblačića, plutajuće teme, notesa, strelica;

Vreme trajanja realizacije podteme: sedam dana, s tim što polaznici sistemu mogu pristupiti kada njima to najviše odogovara (u bilo koje doba dana i noći).

Mesto: nastavna tema sa zadacima postavljena je na moodle sistem ITAO platforme Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske, a polaznici pristupaju iz raznih gradova i sa raznih mesta (od kuće, sa posla).

Nastavne metode: demonstrativna, dijaloška, praktičnih radova, tekst-metoda.

Oblik rada: individulani.

Nastavna sredstva: program Mind Manger, tutorijali izrađeni u Jingu, tekstovi i slike iz e-knjige, sadržaji sa interneta.

Nastavna pomagala: računari, veb kamere.

Cilj realizacije teme jeste upoznavanje sa postupkom kreiranja kompjuterske mape uma.

Očekivani ishodi -polaznici će posle realizovane teme moći da:

  • samostalno kreiraju mapu uma koristeći program Mind Manager,
  • ubace oblačiće, plutajuće teme, notes, povežu strelicama određene pojmove,
  • objasne postupak ubacivanja oblačića, plutajuće teme, notesa,
  • objasne svrhu i funkciju ubacivanja i kreiranja dodatnih alata,
  • prenesu znanje kreiranja mapa uma drugima (učenicima).

1. Prethodne aktivnosti nastavnika: kreiranje i postavljanje materijala za učenje (e-knjige, tutorijali u Jingu) u moodle sistemu. Priprema foruma za određenu temu (sedmicu). Priprema i postavljanje zadataka u moodle sistemu u okviru teme; pripremanje Vodiča za datu temu sa uputstvima za polaznike šta je tematski okvir trenutne sedmice, šta se nalazi u materijalima za učenje; davanje zadatka uz uputstva kako postaviti zadatak u moodle sistem i objašnjenje koliko bodova nosi određeni zadatak uz želju za puno uspeha u radu!
Na slici 1. prikazan je sadržaj jedne stranice e-knjige. Tutorijal kreiran u Jingu jeste audio-vizuelno nastavno sredstvo koje olakšava učenje.

Slika 1. Jedna stranica e-knjige

Aktivnost (nastavnika): Otvaranje nove teme (koristeći forum za obaveštenja tako da svaki polaznik dobije blagovremenu informaciju na mail).

1. Aktivnost: Samostalan i individualan rad polaznika na usvajanju novih pojmova, uz komunkaciju i saradnju sa nastavnikom ili ostalim učesnicima koristeći sinhron i asinhron način komunikacije (cheet, wiki, forumi, skype).

Na slici 2. dat je pregled članova jedne grupe koja međusobno sarađuje koristeći forum(konkretno na forum za datu temu) uz kratku evaluaciju naučenog i urađenog. Primer postavljenog zadatka dat je na slici 3.

Slika 2: Saradnja i komunikacija u grupi

Zadatak iz ove tematske oblasti se nadovezuje na zadatak iz prethodne sedmice.
Aktivnost 1: Postavljanje urađenih zadataka na odgovarajuće mesto u moodle sistemu

Slika 3. Urađen i postavljen zadatak za petu sedmicu

Aktivnost 2: Povratne informacije nastavnik daje svakom polazniku pojedinačno (pregled ocena u Ocenjivaču), nalazi se na slici 4.

Slika 4: Pregled ocena za sve postavljene zadatke

5. Zaključak

Problem organizovanja stručnog usavršavanja nastavnika može biti vreme i novac (putni troškovi, dnevnice), ali i nedostatak stručnog kadra koji bi nastavnike edukovao. Organizovanjem seminara putem e-kursa putni troškovi bi se smanjili, vreme bi se racionalno koristilo jer svako pristupa učenju u vreme kada njemu odgovara, te bi na ovakav način mogao da se obuhvati veliki broj polaznika.

Literatura
1. Brković, A. i Bjekić, D. (2006). Nastavnik kao nosilac promena u obrazovanju, Zbornik radova Tehničkog fakulteta u Čačku,25-30.
2. Grandić, R. i Stipić, M. (2011). Profesionalni razvoj nastavnika – put do kvalitetnog obrazovanja, Pedagoška stvarnost, 57(3-4), 198-209.
3. Kundačina, M. i Stamatović, J. (2011). Stručno usavršavanje nastavnika – preduslov unapređenja vaspitno-obrazovnog procesa i profesionalnog napredovanja, Nova škola, 8, 43-54.
4. Pešikan, A., Antić, S. i Marinković, S. (2010). Koncepcija stručnog usavršavanja nastavnika u Srbiji: između proklamovanog i skrivenog modela, Nastava i vaspitanje, 2, 278 – 297.
5. Rampai, N. & Sopeerak, S. (2011). The Development Model of Knowledge Management via Web-Based Learning to Enhance Pre-Service Teacher’s Competency, preuzeto 9. avgusta 2012, iz The Turkish Online Journal of Educational Technology, Vol 10, No 3, sa stranice http://www.tojet.net/volumes/v10i3.pdf.
6. Stojišić-Gašparovski, V. (2011). Nije lako biti nastavnik. Prosvetni pregled , 22-29. 7. Suzić, N. (2008). Model doživotnog usvršavanja i napredovanja nastavnika, Zbornik radova Učiteljskog fakulteta u Užicu, 43-58.

Leave a Reply