Ana Spremić Solaković, spec., Centar za obrazovnu tehnologiju Republike Srpske

UVOD

Savremeno društvo karakterišu dinamične promjene, intenzivan razvoj proizvodnih, informacionih i telekomunikacionih tehnologija. Na taj način stvoreni su preduslovi za kvalitativne promjene u svim sferama života, a samim tim i obrazovanja.

Složenost i kompleksnost našeg sistema obrazovanja, sa jedne strane, a opet i velika inertnost, doprinose da se sve jasnije ispolјavaju njegove slabosti. Samim tim je neophodno dio reforme sprovesti na nivou tehnoloških promjena informatičke civilizacije. Razlozi za to se nalaze u činjenicama što primjena savremenih didaktičkih medija, prije svega informatike i informacione tehnologije, iz osnova mijenja tradicionalne metode i oblike rada u nastavnom procesu na svim nivoima obrazovanja, u svim nastavnim predmetima, uklјučujući i razrednu nastavu.

Razvoj informacionih tehnologija sve više utiče na svakog pojedinca u društvu, a sve je značajnije i za sam proces obrazovanja. Ipak, kako navodi Mandić (2003) još se nedovolјno govori o uticaju i primjeni informacione tehnologije u nastavnim predmetima. U vaspitno-obrazovnom procesu u cjelini, veoma „stidlјivo“ su zastuplјeni informatički nastavni sadržaji (sadržaji koji se primaju preko kompjutera) u kojima su integrisani: slika, tekst, zvuk i film, sa mogućnošću interakcije između nastavnika, učenika i izvora informacija. Opremanje škola savremenim didaktičkim medijima i njihova adekvatna pedagoško-metodička primjena u svim vidovima nastave i oblicima rada, doprinosi motivaciji učenika u toku sticanja znanja, podstiče pažnju na suštinu sadržaja, pomaže u trajnosti i primjeni stečenog znanja.

  1. INFORMACIONA TEHNOLOGIJA U NASTAVI

Poslednjih dvadesetak godina intenzivno se razvijaju i usavršavaju nastavna sredstva, nastavne metode i oblici rada u funkciji podizanja efikasnosti i efektivnosti nastavnog procesa. Po pravilu izostaje povratna informacija. Nastava je više zasnovana na empirijskom nego na sistemskom pristupu. Jedan od razloga za ovakvo stanje je i nepovolјno didaktičko-tehničko okruženje u kojem se odvija nastava. Učionice nisu opremlјene za organizaciju sistemski zasnovane nastave.

Tek u poslednjih petnaest godina, sa masovnijim korišćenjem kompjutera u školama stvoreni su preduslovi za kvalitetnije inoviranje obrazovne tehnologije. Multimedijalni programi kreirani za kompjutere nude mogućnost kreiranja elektronskih udžbenika sa tekstom, slikom i zvučnim animacijama i filmovima tako da učenici mogu samostalno da napreduju u ovladavanju nastavnih sadržaja, da se vrate na sadržaje koji im nisu dovolјno jasni, da dobiju dodatne i povratne informacije u skladu sa mogućnostima i interesovanjima (Branković i Mandić, 2003).

Razvoj telekomunikacione tehnologije i masovnije korišćenje Interneta omogućili su interaktivno učenje na dalјinu bazirano na sistemskom pristupu uz korišćenje multimedijalnih elektronskih izvora informacija. Korišćenjem nove tehnologije obrazovanje postaje dostupnije širem krugu lјudi zainteresovanih za upotrebu novih nastavnih metoda i novu organizaciju nastave čime bi se nedostaci tradicionalne nastave mogli svesti u granice tolerancije.

Zato Vilotijević (1999) govori da se škola mora više okrenuti kompjuterskoj tehnologiji, pripremati nastavnike za njenu upotrebu i stvoriti situaciju u kojoj će kompjuter imati u školi onu funkciju koju ima u drugim djelatnostima kao što je industrija, društvene djelatnosti, polјoprivreda itd. Biće loše po školu i po društvo ako ona bude sporije uvodila one novine koje već godinama egzistiraju u oblastima za koje priprema kadrove.

  1. MULTIMEDIJALNI SISTEMI U NASTAVI

Multimedijalni kompjuteri omogućuju integraciju slike, teksta, zvuka i filma u jedinstven sistem, koji se povezuje u globalnu kompjutersku mrežu. Na taj način javno su dostupni brojni multimedijalni sadržaji koji su prilagođeni obrazovanju mladih i permanentnom obrazovanju odraslih.

Mandić (2001) pominje kako kompjuteri nove generacije sa velikim kapacitetom memorije omogućuju brzo i kvalitetno pristupanje raznovrsnim informacijama, fleksibilne su konstrukcije i predstavlјaju produkt savremene tehnologije budućnosti. Multimedijalni sistemi omogućuju školi da se oslobodi nekih didaktičkih medija, koji su dosta skupi i nedovolјno efikasni. Donositi iz medijateke u učionicu, i koristiti 3-4 nastavna pomagala sa stanovištva brzine i preciznosti upotrebe je teško i nefunkcionalno. Umjesto ovih nastavnih pomagala multimedijalni kompjuter obavlјa sve pobrojane radnje, uz to one su precizne i moguće ih je prilagoditi cilјevima nastave mnogo bolјe nego radnje koje se obavlјaju klasičnim sredstvima. Primjenom multimedijalnih računara racionalizuje se rad nastavnika, intenzivira nastavni proces i modernizuje nastava. Kompjuteri poslednje generacije, nema sumnje, pružaju mogućnost nastavniku da podigne nivo i kvalitet nastave i ostvari dvostruku komunikaciju u radu. Multimedijalne prezentacije nastavnih sadržaja doprinose lakšem održavanju discipline u nastavi i kreiranje pedagoških situacija u kojima dolazi do izražaja odgovornost učenika za uspješan tok nastave i učenja.

Korišćenjem multimedijalnih kompjutera i informatički kreiranih nastavnih sadržaja učenici pažlјivije prate prezentaciju, bolјe pamte nastavne sadržaje, naročito one koji se teže uče samo slušanjem ili čitanjem i aktivnije učestvuju u procesu saznanja nastavnih sadržaja. Brže sticanje znanja pruža mogućnost učenicima da razmišlјaju, analiziraju i zaklјučuju, da se više posvete učenju istraživanjem, otkrivanjem i rješavanjem problema i na taj način daju doprinos efikasnijem sticanju znanja, umijenja i navika. Pri tom je potrebno naglasiti da se savremenim kompjuterima učenici mogu koristiti i kod kuće uz mogućnost proučavanja istih nastavnih sadržaja kao i u školi, koji su iz okvira nastavnog programa ili šire.

Primjenom multimedijalnih nastavnih sadržaja mijenja se položaj nastavnika. On se oslobađa mnogih rutinskih poslova. Težište njegovog rada se prebacuje na pripremu nastave, motivisanje učenika, kontrolu i vrednovanje nastavnog procesa, koji su sada objektivniji i egzaktniji. Nastavniku ostaje više vremena za vaspitni rad sa učenicima. S druge strane, učenik je u ulozi subjekta nastave, nastavnikov saradnik i planer sopstvenog učenja.

Brković i Milošević (2005) navode da kompjuteri omogućavaju korišćenje multimedijalnih elektronskih enciklopedija, koje predstavlјaju veoma značajne inovacije u pedagoškoj djelatnosti. One predstavlјaju pouzdan izvor informacija iz različitih oblasti naučnog i umjetničkog stvaralaštva, koje se mogu koristiti na različite načine u svako vrijeme, u svim oblicima nastave i svim nivoima obrazovanja. Primjena multimedija u nastavi ima naročit značaj za temelјnije i uspješnije pripremanje nastavnika za nastavu, osvježavanje nastavnih sadržaja novim naučnim saznanjima, uvođenje inovacija u organizaciju poučavanja i učenja, jednom riječju podizanjem nivoa i kvaliteta nastave i učenja.

  1. PRIKAZ MULTIMEDIJALNOG UDžBENIKA

Multimedijalni udžbenik poznavanja društva za peti razred kako predlaže Solaković (2007) sadrži sve materijale kao i klasični (štampani) udžbenik poznavanja društva za peti razred osnovnih škola u Republici Srpskoj, ali je i znatno obogaćen određenim multimedijalnim sadržajima (slikovnim, zvučnim, grafičkim). Pored toga sadrži i elektronske testove za provjeru usvojenosti znanja za svaku nastavnu jedinicu (lekciju) bazirane na e-learning standardima, kao i multimedijalne obrazovne softvere u okviru svake od nastavnih tema multimedijalnog udžbenika poznavanja društva za peti razred. (Slika 1.)

Slika 1. Naslovna strana multimedijalnog udžbenika poznavanja društva

Svaka od nastavnih tema multimedijalnog udžbenika poznavanja društva za peti razred sadrži određeni broj nastavnih jedinica (lekcija) koje opet same za sebe nude, ukoliko se odabere neka od njih, 4 oblika rada (frontalni, grupni, rad u paru, individualni). Svaki od ponuđenih oblika rada nudi nastavnu jedinicu obrađenu na klasičan način prema određenim vrstama nastave, nastavne listiće, grafofolije i multimedijalnu nastavnu jedinicu. Klasične nastavne jedinice obrađene prema određenim vrstama nastave dostupne su isklјučivo u Word formatu, kao i nastavni listić i grafofolije. Multimedijalna nastavna jedinica sadrži slјedeće linkove (oblasti): lekcija, za one koje žele znati više, da li znaš?, provjeri svoje znanje putem testa i nauči još nešto kroz igru. Link (oblast) „Lekcija“ sadrži tekstove koji su preuzeti iz klasičnog (štampanog) udžbenika poznavanja društva za peti razred osnovnih škola, ali koji su obogaćeni i dopunjeni multimedijalnim sadržajima (zvučnim efektima, kratkim filmovima, slikama kvalitetne rezolucije, grafikonima i tabelama), kao i određenim sadržajima koji su samo djelimično pomenuti ili nabrojani u tekstu lekcije klasičnog (štampanog) udžbenika. Na dnu svake lekcije nalazi se link sa ponuđenom lekcijom za preuzimanje i u Word formatu. Link (oblast) „Za one koji žele znati više“ sadrži zadatke za dodatni rad učenika, a link (oblast) „Da li znaš?“ sadrži određene zanimlјivosti vezane za određenu temu svake od nastavnih jedinica. Link (oblast) „Provjeri svoje znanje putem testa“ sadrži test provjere usvojenosti znanja za svaku nastavnu jedinicu koji su bazirani na pitanjima višestrukog izbora sa jednim tačnim odgovorom. Ukoliko učenik pogrešno odgovori na određeno pitanje upućuje se na stranu sa multimedijalne lekcije gdje se nalazi tačan odgovor da dopuni svoje znanje i pokuša ponovo, dok ukoliko tačno odgovori dobija potvrdu da je tačno odgovorio i nastavlјa sa rješavanjem testa. (Slike 1., 2., 3., 4., 5., 6. i 7.)

Slika 2. Strana nastavne jedinice „Simboli Bosne i Hercegovine“ sa oblicima rada

Slika 3. Strana multimedijalne nastavne jedinice „Simboli Bosne i Hercegovine“

Slika 4. Strana „Provjeri svoje znanje putem testa“ multimedijalne nastavne jedinice

Slika 5. Strana sadržaja „Provjeri svoje znanje putem testa“ multimedijalne nastavne jedinice koja sugeriše da je odabran tačan odgovor

Slika 6. Strana sadržaja „Provjeri svoje znanje putem testa“ multimedijalne nastavne jedinice koja sugeriše da je odabran nezačan odgovor

Multimedijalni obrazovni softver u okviru svake od nastavnih tema  multimedijalnog udžbenika poznavanja društva za peti razred nudi učenicima da na zabavan način uz igru usvoje dodatna znanja i saznaju raznovrsne zanimlјivosti iz poznavanja društva, a koji su povezani sa gradivom iz tih nastavnih tema. Jedan od tih obrazovnih softvera je i „Slagalica karte Evrope“ koji učenicima pruža mogućnost da na zabavan način nauče položaj evropskih zemalјa na karti Evrope, kao i glavne gradove evropskih zemalјa. (Slika 8.)

Slika 7. Strana sadržaja „Multimedijalni obrazovni softver“ multimedijalne nastavne jedinice sa opisom i uputstvom za pokretanje obrazovnog softvera „Slagalica karte Evrope“

Slika 8. Obrazovni softver „Slagalica karte Evrope“

ZAKLjUČAK

Savremena škola se mora više okrenuti kompjuterskoj tehnologiji, pripremiti nastavnike za njeno korišćenje u nastavi, i stvoriti ambijent u kome će kompjuter u školi imati funkciju koju ima u drugim djelatnostima, kao što je industrija, polјoprivreda ili društvene djelatnosti. Vilotijević (2002) objašnjava da ako se u školi budu sporije uvodile nove nastavne tehnologije poput multimedijalnih sistema, to će biti loše ne samo za nju već i za kadrove koje ona priprema za djelatnosti koje te sisteme uveliko koriste u svom radu. Zato je  nužno da u obrazovanju postoji tim stručnjaka koji bi pratio novine u drugim oblastima i kreirao strategiju njihovog uvođenja u obrazovanje. To će omogućiti da se škola okrene budućnosti više nego što je to bio slučaj do sada.

Kompjuter i primjena multimedijalnih nastavnih sadržaja unose novine u način i tehniku učenja, koje doprinose da se brže i sigurnije uči, da se intezivnije razvijaju saznajne sposobnosti i ličnost u cjelini. Raspon za korišćenje kompjutera u školi je ogroman i kreće se od nastave, preko rasporeda časova, formiranja odjelјenja, evidencije ocjena, saradnje se roditelјima, rada u biblioteci, opšte organizacije rada i upravlјanja školom i vođenje školske administracije.

REFERENCE

  1. Mandić, D. (2003): Didaktičko-informatičke inovacije u nastavi, Mediagraf, Beograd.
  2. Branković, D. i Mandić, M. (2003): Metodika informatičkog obrazovanja sa osnovama informatike, Filozofski fakultet u Banjoj Luci i Mediagraf, Banja Luka.
  3. Vilotijević, M. (1999): Didaktika 3: organizacija nastave, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva i Učitelјski fakultet, Beograd.
  4. Mandić, D. (2001): Informaciona tehnologija u obrazovanju, Filozofski fakultet, Srpsko Sarajevo.
  5. Brković, M. i Milošević, D. (2005): Kreiranje materijala za učenje primjenom e-learning specifikacije“, Zbornik radova – knjiga 1 „Informatika, obrazovna tehnologija i novi mediji u obrazovanju“, Učitelјski fakultet u Somboru, Sombor, str. 47-55.
  6. Solaković, I. (2007): Multimedijalni udžbenik u funkciji kvalitetne nastave, Srpsko prosvjetno i kulturno društvo „Prosvjeta“, Bijelјina.
  7. Vilotijević, M. (2002): Informatička koncepcija nastave, Obrazovna tehnologija, 1, 15-28, Beograd.

Leave a Reply