Analiza izvještaja o upotrebi elektronskih učionica tokom 2015. godine u osnovnim školama Republike Srpske koje su uklјučene u projekat “Dositej”

By 15. March, 2017Broj 8

Teorijski uvod

Od nastavnika se oduvijek očekivalo i očekuje se da svojim  radom, zalaganjem,  osobinama, ponašanjem, te stručnom  osposoblјenošću  bude primjer, ne samo učenicima,  nego i društvu kao cjelini. Nastavnik je organizator cjelokunog nastavnog procesa i sa njim se djeca često identifikuju.

Metodama, oblicima rada i nastavnim sredstvima koja u nastavnom procesu koristi nastavnik utiče na proces učenja, ali i priprema učenike za život u savremenom svijetu. Našim svijetom danas, a i u budućnosti će biti tako, dominira tehnologija. Ukoliko nastavnik  u svakodnevnom radu koristi tehnologiju on učenike uči ne samo kako da koriste tehnologiju, već im šalјe jasnu poruku da je ona upotreblјiva kako u slobodno vrijeme tako i pri radu i učenju.

Cilј istraživanja

Kako bih provjerila da li se i na koji način koriste elektronske učionice, kojim su škole opremlјene u okviru projekta Dositej, tokom 2015. godine vršila sam istraživanje. Osnovne škole uklјučene u projekat imale su obavezu da mjesečno dostavlјaju izvještaje o broju nastavnika koji su časove realizovali u ovim učionicama, broju časova koje je svaki nastavnik realizovao te kratak opis časova.  Na osnovu ovih izvještaja urađena je analiza.

Cilј analize jeste da se utvrdi pomak u odnosu na prethodnu godinu, tj. koliko su nastavnici rad u elektronskim učionicama integrisali u nastavni proces, shvatajući da elektronska učionica podiže kvalitet nastave čineći usvajanje znanja lakšim i zanimlјivijim.

U skladu sa postavlјenim cilјem predmet analize se odnosi na utvrđivanje: broja škola u kojima se časovi redovno realizuju u elektronskim učionicama, broja nastavnika koji te časove realizuju, kao i načina na koji se učionice koriste.

U skladu sa postavlјenim cilјem i predmetom,ana osnovu izvještaja o realizaciji časova u elektronskim učionicama koje su sačinile i dostavile škole formirana je baza podataka i  izvršena narativna analiza.

Rezultati istraživanja

U skladu sa dopisom broj 07/2.01/01-614-531/14 od 10.11.2014. godine koji je Republički pedagoški zavod uputio osnovnim školama u Republici Srpskoj koje su uklјučene u projekat „Dositej“ tokom 2015. godine škole su dostavlјale mjesečni izvještaj, a broj škola koje su to činile posmatrano na mjesečnom nivou je prikazan u Tabeli1.

Tabela1

Mjesec Broj škola koje su dostavile izvještaj
februar 57
mart 52
april 46
maj 38
jun 17
septembar 11
oktobar 20
novembar 18
decembar 10
decembar 2014. 64

 

Ukoliko se broj škola u kojima su upotreblјavane elektornske učionice pri realizaciji nastave tokom 2015. godine uporedi sa onim iz mjeseca decembra 2014. godine primjetiće se osjetan pad. Naime u mjesecu decembru elektronske učionice su upotreblјavane u 64 škole, a svih narednih mjeseci taj broj je bio manji, da bi u mjesecu decembru 2015. godine izvještaj dostavilo svega 10 škola.

Dijagram1– Broj škola u kojima se koriste elektronske učionice posmatran tokom 2015. godine

Kada posmatramo Dijagram1 primjećujemo da je broj škola u kojima su se časovi realizovali u elektornskim učionicama najmanji u mjesecima junu, septembru i decembru 2015. godine. Ovu činjnicu škole pravdaju zaklјučivanjem ocjena u mjesecu junu i decembru, kao i početkom školske godine u septembru. Ovo pokazuje da nastavnici još uvijek nisu dovolјno obučeni i ne znaju na koji način u nastavni proces, posebno u proces ocjenjivanja da integrišu elektornsku učionicu. Takođe se primjećuje da je broj škola u kojima se časovi realizuju u elektronskom učionicama u školskoj 2015/16. godini znatno manji, nego tokom 2014/15. godine.

Ukoliko imamo u vidu da je u projekat „Dositej“ uklјučeno, dakle elektronskim učionicama opremlјeno, 125 škola jasno je da se u velikom broju škola elektronske učionice ne koriste u nastavnom procesu.

Značajan pokazatelј uspješnosti upotrebe elektornskih učionica u školama jeste broj nastavnika koji u svom radu ove učionice koriste. Ovaj broj, posmatran na mjesečnom nivouprikazan je u Tabeli2.

Tabela2

                            Mjesec

 

 

Broj nastavnika

febr. mart april maj jun septe. oktob. nove. dece.
koji relizuju 1 ili 2 časa u elektronskoj učionice 388 325 281 209 102 57 93 112 74
koji relizuju od 2 do 5 časova u elektronskoj učionice 73 47 50 35 11 3 20 9 5
koji relizuju od 5 do 10 časova u elektronskoj učionice 12 14 9 8 3 1 12 7 2
koji relizuju više od 10 časova u elektronskoj učionice 2 4 2 2 1 2 4 6 4

 

Iz Tabele2 jasno se vidi da je broj nastavnika koji su časove realizovali u elektronskoj učionici opadao iz mjeseca u mjesec, iz čega se može izvesti zaklјučak da je za realizaciju ovog vida nastave veoma bitan stav i podrška uprave škole.

Dijagram2 – Broj nastavnika koji su na mjesečnom nivou realizovali određeni broj časova u elektronskoj učionici

Ukoliko posmatramo broj časova koje su nastavnici realizovali na mjesečnom nivou primjećuje se da je najveći broj nastavnika realizovao jedan ili dva časa. Nastavnici dakle, još uvijek nisu u potpunosti prihvatili elektronske učionice kao sredstvo kojim se odrđeni ishodi učenja lakše realizuju.

Škole su tokom školske godine prijavlјivale kvarove u elektornskim učionicama kompaniji Lanako, a ovi kvarovi uticali su na manji broj časova realizovan na ovaj način. Broj škola koje su prijavlјivale kvarove, a u izvještajima to jasno navele, po mjesecima može se posmatrati u Tabeli3.

Tabela3

Mjesec febr. mart april maj jun septe. oktob. nove. dece.
Broj škola 4 1 2 0 0 0 2 2 0

Prema izvještajima koje su škole dostavlјale najveći broj kvarova odnosi se na loše funkcionisanje mreže u učionicama. Obzirom da za realizaciju časova u elektornskim učionicama mreža nije neophodna ponovo se nameće zaklјučak da je neophodno sprovesti dodatne pedagoške obuke za nastavnike.

Zanimlјivo je posmatrati u koliko škola se broj nastavnika koji pri realizaciji časova koriste elektronsku učionicu mijenja i na koji način. Ovu promjenu prikazala sam u  Tabeli4.

Tabela4

   Period posmatranja feb. mart apr. maj jun sept. okt. nov. dec.

2016.

Br. škola u kojima se broj nastavnika nije promijenio u odnosu na prethodni mjesec 35 39 41 37 18 7 10 13 8
Br. škola u kojima se broj nastavnika povećao

u odnosu na prethodni mjesec

4 4 0 1 0 1 5 0 0
Broj škola koje su prvi put u nastavi primjenjivale elektronske učionice 10 3 0 0 0 1 0 3 1
Br. škola u kojima se broj nastavnika smanjio u odnosu na prethodni mjesec 6 4 5 0 5 1 0 0 1
Broj škola u kojima se časovi ne realizuju svaki mjesec 2 2 0 0 0 7 3 2 0
Ukupan broj škola u kojima su časovi realizovani 57 52 46 38 17 11 20 18 10
Broj škola koje su prestale sa realizacijom 7 5 6 8 21 6 +9 2 8

 Prilikom poređenja broja nastavnika tolerišu se varijacije broja nastavnika za 1 ili 2, jer sam pri analizi podataka primjetila da se u velikom broju škola dešava da se broj nastavnika u jednom mjesecu smanji za 2 u sledećem poveća za 2. Uklјučivanjem ovakvih promjena ne bi se dobila realna slika.

U ovoj tabeli izostavlјen je januar mjesec zbog jako malog broja radnih dana, tako da se poređenje za mjesec februar vrši u odnosu na decembar 2015. U mjesecu oktobru 2016. godine izvještaj je dostavilo 9 škola više nego u junu (otud podatak +9 u redu „Broj škola koje su prestale sa ralizacijom“).

Pored toga iz izvještaja koje dostavlјaju škole vidi se da nastavnici nisu u stanju da sve tipove časova realizuju upotrebom elektronske učionice, tako da do osjetnog pada broja časova realizovanih u elektronskim učionicama dolazi u mjesecima junu i decembru, kada je ocjenjivanje učenika intenzivnije. (Ovjde se postavlјa pitanje poštovanja Pravilnika o ocjenjivau, odnosno poštovanja dinamike ocjenjivanja, ali to je predmet neke druge analize). Neophodno je, kroz obuke, objasniti nastavnicima prednosti ovakovog vida realizacije nastave, kako bi oni časove mogli pripremiti i realizovati,  te ishode učenja ostvariti na jednostavniji način.

Imajući u vidu prethodno rečeno, posmatrajući podatke u Tabeli4 jasno je da je tokom školske godine veliki broj škola i nastavnika odustajao od upotrebe elektronskih učionica. Treba imati u vidu da se u mjesecu desembru 2015. godine časovi u elektronskoj učionici realizovali u 64 škole, a časove je relizovalo ukupno 584 nastavnika.

Obzirom da je u decembru mjesecu rađeno istraživanje o upotrebi elektronskih učionica u osnovnim školama u Republici Srpskoj, zanimlјivo je posmatrati da li se i na koji način mijenjao način upotrebe istih tokom 2015. godine. U Tabeli5 prikazan je broj časova realizovanih u elektronskoj učionici uz aktivnu ili pasivnu upotrebu opreme od strane učenika. Za jedan broj časova iz izvještaja ne može da se procjeni da li se radi o aktivnoj ili pasivnoj upotrebi, pa su oni izdvojeni u kolonu „nije jasno“.

Tabela5

Mjesec Aktivno Pasivno nije jasno UKUPNO
decembar 2014. 697 534 119 1350
procenat 51,63% 39,56% 8,81% /
februar 183 621 390 1194
procenat 15,32% 52,01% 32,66% /
mart 169 473 285 927
procenat 18,23% 51,02% 30,75% /
april 167 303 166 636
procenat 26,26% 47,64% 26,10% /
maj 108 270 128 506
procenat 21,31% 53,36% 25,29% /
jun 64 78 48 190
procenat 33,68% 41,06% 25,26% /
septembar 62 96 2 160
procenat 38,75% 60,00% 1,25% /
oktobar 77 147 87 311
procenat 24,76% 47,27% 27,97% /
novembar 97 146 35 278
procenat 34,89% 52,52% 12,59% /
decembar 2015. 58 76 25 159
procenat 36,48% 47,80% 15,72% /

Ukoliko posmatramo podatke iz Tabele5 primjetićemo da se broj časova koji su realizovani u elektronskoj učionici, a na kojima učenici aktivno koriste računare smanjuje. Najveći broj ovakvih časova bio je u mjesecu decembru 2015. godine, čak 697. Svakog narednog mjeseca taj broj je sve manji. Možda je još značajnije posmatrati procenat od ukupnog broja časova koji su realizovani na ovaj način. U mjesecu decembru 2015. to je 51,63% od ukupnog broja časova realizovanih u elektronskoj učionici, dok je u svim narednim mjesecima on dosta manji i kreće se od 15,32% (u februaru) do 38,75% (u septembru).

Ukoliko se posmatra broj časova na kojima su učenici pasivni korisnici opreme on se kreće oko 50% i u odnosu na decembar mjesec 2015. godine ovaj procenat je povećan.

Dijagram3 – Broj časova na kojima su elektronske učionice korištene aktivno ili pasivno od strane učenika

Zaklјučak

  • Ukoliko posmatramo broj škola u kojima se koriste elektronske učionice na mjesečnom nivou, možemo zaklјučiti da veliki broj nastavnika još uvijek ne prihvata elektronsku učionicu kao sredstvo koje pomaže u realizaciji nastavnog procesa, pa samim tim nisu u stanju da elektronsku učionicu integrišu u nastavni proces.
  • Kako najveći broj nastavnika časove u elektronskim učionicama realizuju dva puta mjesečno nameće se zaklјučak da nastavnici još uvijek nisu prihvatili i dovolјno razumjeli prednosti koje ovakav vid nastave donosi kako učenicima, tako i samim nastavnicima. Potrebno je organizovati dodatne pedagoške obuke za nastavnike.
  • Obzirom da se elektronske učionice najmanje koriste u mjesecima kada je ocjenjivanje učenika najintenzivnije postavlјa se pitanje da li u školama još uvijek dominira tradicionalno usmeno i pismeno ocjenjivanje, ali to može biti predmet neke druge analize.
  • Obzirom da se broj škola, samim tim i broj nastavnika, u kojima se elektronske učionice koriste samnjivao iz mjeseca u mjesec nameće se zaklјučak da je podrška od strane uprave neophodna. Potrebno je organizovati predavanja za školski menadžment, kako bi i oni na pravi način razumjeli, a kasnije podržali i podstakli nastavnike u njihovom radu.

U okviru škola trebalo bi organizovati predavanja i obuke za nastavnike koji su zaiteresovani za ovakav vid nastave, a nisu završili obuku. Takođe je veoma korisno organizovati periodične sastanke na kojima nastavnici međusobno razmjenjuju iskustva i ideje.

Značaj podrške od strane uprave škole najbolјe se može vidjeti iz zaklјučka koji je u mjesečnom izvještaju stigao iz JU OŠ „Vuk Karadžić“ iz Višegrada a u kojem se kaže: „Zapažanje administratora:  Tehnički problemi već od ranije navedeni i poznati: odjavlјivanje učeničkih računara sa mreže – učionice već po aktiviranju, ponovno traženje iste na učeničkim računarima, ponovno registrovanje odjelјenja , ……  stoje i dalјe, ali praksa čini svoje , pa smo brži u savladavanju prepreka.  Interna obuka i doobuka pokazuju pozitivne rezultate i još više interesovanja za rad. Ali, ipak je administrator – pedagog, neophodan i  prisutan u  drugom razredu i  dva odjelјenja četvrtog razreda, kako bi se realizovali časovi u E-učionicama.  U  odjelјenju 5-1 , sadržaji su ostvareni  po dogovoru sa učitelјicom ovog razreda. Časove je realizovao pedagog , jer učenici ostaju uskraćeni za iskustvo i rad u E-učionicama.Naravno saradnja učitelјicama iz SA 5. razreda bila je neizostavna u pripremanj            e radnog materijala za čas srpskog jezika.  Polako dolazimo do momenta kada je odbojnost prema ovom načinu rada u fazi prevazilaženja ( a bila je zbog: težeg prihvatanja nečega što nam je nepoznato, novo za rad, tehnički teško izvodlјivo, praćeno „rokom“ realizacije i obavezujućim brojem časova).  Sada, komentari nastavnika upućuju na njihovu spremnost da se (kada to tehničke stvari budu dozvolјavala) E-učionice koriste češće,  na bilo kom  dijelu čas, u skoro svim nastavnim predmetima. Naravno, podrška će biti neophodna (već postoji)  još izvijesno vrijeme pojedinim učitelјima. Prateći aktivnost učenika na časovima ovog tipa, primjetno je da: se trude da savladaju neophodne korake kako bi –učionica bila pokrenuta za što kraće vrijeme;  motivisani su za rad, pažlјivi u rješavanju postavlјenih  zadataka, trude se , disciplinovani su  i raduju se radu na računarima. Problem konekcije 8 učionica bio je prijavlјen Lanaku, ali do sada se ništa konkretno nije desilo po pitanju njegovog rješavanja. Uz dogovor sa direktorom škole i administratorom nastavnikom informatike, nadam se da ćemo ponovo kontaktirati Lanako. Hvala na odgovoru koji ste uputili nakon prethodnog izvještaja, jer to je nama u školi, prvenstveno učitelјima, pozitivan znak da rad i uloženi trud ne ostaju neprimjećeni. Na sjednici Nastavničkog vijeća data informacija o realizaciji svih aktivnosti u elektronskim učionicama u periodu januar-mart, a za prvo polugodište NV je informisano na sjdenici 30.12.2014. godine“. Ovdje treba napomenuti da su tehnički problemi, koji su se u elektrosnkim učionicama javlјali, otklonjeni uz angažovanje administratora i uz tehničku podršku od strane kompanije Lanako.

  • Kada posmatramo broj časova na kojima su učenici aktivni ili pasivni korisnici opreme u okviru elektronskih učionica očekivano bi bilo da se aktivna upotreba povećava, a pasivna smanjuje, obzirom da i nastavnici i učenici imaju više iskustva u radu. Međutim, broj časova u okviru kojih učenici aktivno koriste opremu se, u odnosu na decembar 2015. godine, smanjio, dok se broj časova u kojima su učenici pasivni koristnici opreme povećao. Iz ovog se može zaklјučiti da nastavnici još uvijek nemaju dovolјno znanja i iskustva da elektronsku učionicu na pravi način ugrade u nastavni proces. Pored toga, broj časova za koje se, na osnovu izvještaja koje škole dostavlјaju, ne može zaklјučiti da li se radi o aktivnoj ili pasivnoj upotrebi se povećao. Na osnovu ovog može se zaklјučiti da veliki broj nastavnika realizaciju časova u elektronskoj učionici smatra nepotrebnom obavezom.
  • Iz svega se može zaklјučiti da nastavnici još uvijek nisu sagledali sve prednosti elektornskih učionica u nastavi, olakšanja koja one donose kako njima tako i učenicima.

Inspektor-prosvjetni savjetnik za informatiku

Aleksandra Stanković

Leave a Reply